Би яагаад...?
Яагаад? ......... Магадгүй энэ үг таньд их ойр дотно сонсогдож байгаа байх. Та бидний амьдралд өдөр тутам л тохиолдож , хүүхэд байхаасаа л ертөнцийн аливаа юмс үзэгдлийг таньж мэдэхийн тулд хүн бүхэн л энэ үгтэй нөхөрлөж түүний хариултыг олох гэж хичээсээр ирсэн гэдэгтэй хэн ч маргахгүй бизээ. Нар яагаад шар өнгөтэй юм бэ? .... Бороо яагаад ордог юм бэ?.... Хүн яагаад нисэж болдоггүй юм бэ? ... Цэнхэр дэлгэцээс яагаад чихэр авч болдгүй юм бэ?... гээд л энэ орчлонгийн юмс бүхэн яагаад гэсэн асуултанд хариулагдаж түүнээс урган гарч байдаг. Тэгвэл та бүхэнтэй би тэр түмэн яагаад дундаас гагцхүү өөртэйгөө хамааралтай яагаад?... –ийн талаар бага ч болов хуваалцахыг зорьлоо. Тэр дундаа өөрийн алдаа дутагдалтай зүйлсдээ тавих яагаад?..-ийн хариултыг олохыг хичээсэн юм. Би яагаад залхуурдаг вэ? ... Энэ асуултыг өөрөө өөртөө урьд нь олон удаа тавьж байсан боловч тэр болгонд өөрийгөө эвтэйхэн өмөөрөөд “ Энэ хавар болоод л ингэж нозоорч залхуу хүрээд байна тэрнээс биш миний буруу байхгүй ээ, тэглээ ч хүн бүр л над шиг хавраас болоод ингэж залхуурч байгаа юм чинь дээ” гээд л өөрийгөө тайвшруулж залхуу зангаа засахыг оролдолгүй, юунаас болоод, яагаад, ямар учраас залхуураад байгаа түүнийг яаж засвал дээр вэ гэдэг талаар огтхон ч бодож байсангүй. Харин энэ эссег бичиж суухдаа энэ талар зөндөө эргэцүүлж бодлоо. Бодоод байсан чинь би уул нь урьд нь тийм ч залхуу байгаагүй харин ч эсрэгээрээ маш их идэвхитэй хичээл чармайлттай юм бүхнийг хийх гэж оролддог, аливаа юмыг цагийг нь тулгаж биш түүнээс өмнө аль хэдийнээ бэлэн болгочихоод дараа дараагийнх нь зүйлсийг яаж хийх талаар эсвэл өөрийн хийх дуртай сонирхолтой зүйлдээ үлдсэн цагаа зарцуулж, цаг хором бүрийг үр бүтээлч өнгөрүүлэхийг зорьдог олон ажлыг нэг зэрэг гүйцэтгэж чаддаг байсан.
Бодож үзэхэд энэ бүхэн маань энэ хичээлийн жилийн намрын улирлыг дуустал үргэлжилсэн байх юм. Харин энэ улирлыг эхэлснээс хойш би маш залхуу хойрог бүх юмыг хойш нь тавидаг “за яахав дээ амжина маргааш хийчихнэ, өглөө хийчихнэ, за за өдөр л хийчхий, маргааш сүүлийн хугацаа нь биш юм чинь” гээд дандаа залхуурдаг болсноо эргэцүүлж бодоод сая л ухаарлаа. Үүнийг яг юунаас болоод байгааг бусдаас биш зөвхөн өөрөөсөө эрэхийг хичээсэн юм. Намрын улиралд яагаад тийм юм бүхнийг амжуулдаг байснаа бодоход тэр үед хичээл ихтэй тэгээд дээр нь хичээлээс бусад бүх зав чөлөөтэй цагтаа яг ажил хийж байгаа юм шиг дадлагын байгууллага дээрээ ажилладаг маш их ачаалалтай байдаг байсан.
Бараг хичээл номоо давтаж хийх цаг зав тэр бүр олдоод байдаггүй байлаа. Тэгсэн ч яаж ийж байгаад л би үүнийг хийж чадна , хийх ёстой гээд хичээж байгаад бүгдийг нь амжуулчихдаг байлаа. Харин одоо бол би намрын улирлыг бодвол маш бага ачаалалтай ямар ч дадлага энэ тэр гэж давхцах зүйл байхгүй 7 хоногийн бараг л 4н өдөр нь амралттай байгаа хэрнээ нэг л залхуураад юм бүхнийг хойш нь тавьж, аль болох амарчилахыг бодож, өөрийгөө дандаа өмөөрч, юм бүхнийг өөрөөсөө холдуулж залхуурсаар байгаад нэг л мэдэхэд аль хэдийнээ 10 долоо хоногийг ардаа орхичихжээ. Хэдий энэ нь бараг л хичээлийн хугацааны дийлэнхи хэсэг нь өнгөрчихсөн болохоор одоо тэр чигтээ залхуугаараа өнгөрнө гэсэн үг бишээ. Магадгүй энэ бүх залхуурал маань үнэндээ зөвхөн надаас өөрөөс маань л шалтгаалж байгаа зүйл байх . Хэрвээ би тэр их цаг заваа ашиглаж өөртөө хэрэгтэй үр бүтээлтэй зүйлд зарцуулсан бол, үргэлж өөрийгөө дайчилсан бол, маргааш гэж хойшлуулалгүйгээр яг тэр үед нь бүх юмийг хийж амжуулсан бол , телевизийн нэвтрүүлэг солонгос сериал үзэж цаг заваа алдаагүй бол , хий дэмий олон цаг залхуурч суугаагүй бол , тэгэж их идчээд гэдсээ илж хэвтээгүй бол өнөөдөр энэ асуултыг өөртөө тавиад суухгүй байсан бизээ. Тийм болохоор одооноос эхлээд энэ бүх дутагдлаа засч өөрийгөө аль болох дайчилж завгүй байлган алт шиг үнэтэй цаг минут секунд бүрийг алдалгүй үр бүтээлтэй ашиглахыг бага ч гэсэн хичээх болно. Би яагаад цаг барьж чаддаггүй вэ?... Магадгүй энэ асуулт зөвхөн надад ч биш монголын дийлэнхи хүмүүст хамаатай гэж бодож байна. Учир нь манай монгол хүмүүс цагийг яг Германчууд шиг тэр бүр ягштал барьж чаддаггүй. Аминд тулсан бүр яаралтай зүйл биш л бол хэн нэгэнтэй уулзах, үйл ажиллагаа явуулах, хурал цуглаан зохион байгуулах гээд тэр болгон яг цагтаа очиж яг цагтаа эхлэнэ гэдэг юу л бол.... нөгөө л нэг Монгол цаг гэдэг зальтай аргаа хэрэглээд л асуудлаас өөрсдийгөө гаргачихдаг нэг бодлын гүйлгээ ухаан сайтай ард түмэн гэлтэй.
Гэвч үнэндээ цагаасаа хоцроно цагтаа эхлэхгүй сунжирна гэдэг бол тэр хэрээрээ л ажил төрөл нь хойшлогдож үр бүтээл муутай байна л гэсэн үг. Манайхан 11 цагт уулзана гэсэн бол энэ нь 12, 1 цагийн үед гэсэн үг заримдаа энэ нь зарим хүмүүсийн хувьд бүр 2,3 цаг ч болох магадлал өндөр байдаг. Ингээд бодохоор тэр дунд маш олон цаг ямар ч үр бүтээлгүй нэгнийгээ хүлээж эсвэл хүлээлгэж өнгөрдөг гаж тогтолцоо бий болчихоод байгаа нь маш харамсалтай. Би өөрөө ч мэдэлгүй бусдын адил тэр гаж тогтолцоонд аль хэдийнээ ороод монгол цагыг эрхмэлэгч болоод хувирчихжээ. Үнэндээ энэ бүхнийг бол харин би зөвхөн өөрөөс минь болдог гэж хэлэхгүй ээ. Үүнд бусад хүмүүсийн нөлөө харин ч маш их байсан гэдгийг хэлмээр байна. Учир нь урьд нь би хэнтэй ч уулзахаар тохирсон бай , ямар ч хурал цуглаанд очсон бай цагаа бүр яг барьж чаддаг бүгдийг яг л тааруулаад тооцчихсон байдаг байлаа. Гэтэл найз нараас маань авхуулаад л, үйл ажиллагаа зохион байгуулж байгаа хүмүүс маань ч тэр бүгд л заавал ямар нэг байдлаар цагаасаа хожигдож тэр болгонд л ганцаараа хүлээгээд л .... хүлээгээд л .... байдаг байлаа. Энэ бүхэн маш удаан хугацаанд үргэлжилсэн заримдаа бүр 3-4н цаг хүртэл ганцаараа хүлээх тохиолдол гарч байсан. Сүүлдээ бүр цөхрөөд ганцаараа хүлээхээс залхаж эхэлсэн тэгээд “ за за тэртээ тэргүй бүгд л хожигдож ирэхээс хойш , цагтаа эхлэхгүйгээс хойш цагт нь очоод яахав 30, 40 минут хожигдоод очиход бараг болно доо” гээд бага багаар цагаа барихаа больж эхэлсэн. Гэхдээ энэ бүхнийг зөвхөн бусад хүмүүсээс болсон гэж би хэлэхгүй ээ. Одоо бодоход хэрвээ би цагаа дандаа бариад бусдыгаа ч мөн адил цаг баридаг болгохын төлөө жоохон ч гэсэн хичээсэн бол үр дүн нь хэрэгтэй зүйлсээ хурдан хугацаанд амжуулж цаг хугацааг илүү үр дүнтэй ашиглаж болох байсан юм шиг санагдаж байна. Энэ бүхэн харин одоо ч гэсэн хожомдоогүй гэдэгт найдаж байна. Эцэст нь хэлэхэд энэхүү эссегээр багахан ч гэсэн өөрийгөө бодитойгоор харж дүгнэх боломж олдсонд маш их баяртай байна.
Хүн гэдэг бол тайлагдашгүй олон оньсогийн эзэн дуусашгүй олон яагаад?....-ийн хариулт юм шүү тиймээс та бүхэн үргэлж өөрөө өөртөө Би яагаад ...? гэдэг асуултыг тавьж байгаарай тэгэж чадвал бага ч гэсэн асуудлыг шийдвэрлэх гарцыг олж идэвхитэй амьдарч чадна гэдэгт итгэлтэй байна. Та бүхний оюуны мэлмий үргэлж гэгээн тунгалаг байх болтугай.
