хун шубуун, Хоридой мэргэн тухай домог.
Эртэ урда сагта Хоридой гэжэ нэрэтэй нэгэ залуу хүн Байгал далайн эрьеэр агнажа ябаба. Халуун дулаан эхилжэ, сэсэг набшын hалбаржа байhан hайхан саг байгаа
Гэнтэ шубуудай ганганалдаhан абяан дуулдаба. Хоридойн хараашалан гэhээнь, зүүн хойто зyгhөө yyлэгyй сэнхир огторгойдо саб сагаан шубууд ниидэжэ ерээд, Байгалай эрьедэ буужа, шубуун арhаяа хуу татажа, залуухан сэбэрхэн юhэн дангинанууд болоод, далай руу шаг шууяа татан, гyйлдэжэ орошобо.
Хоридой хүбyyн иимэ жэгтэй юумэ хаража hуутараа, hэмээхэн мyлхижэ ошоод, нэгэ шубуун арhыень асаржа нюужархиба. Дангинанар уhанда тамарна, шунгана, энеэлдэнэ, шууяна. Тэдэнэр эрье дээрэ гyйлдэжэ гараад, хун хубсаhануудаа абажа yмдэхэдөө, hөөргөө хун шубууд болошобо. Нэгэ басаганиинь арhаяа оложо ядан, иишэ тиишээ мэгдэн гyйнэ. Энэ yедэ Хоридой хyбyyнэй хоргодоhон газарhаа гаража ерэхэдэнь, хун шубууд зүүн хойто зүг руу ниидэн далда орошобо. Нэгэниинь гансаараа yлэшөөд, Хоридойе харахалаараа уhа руу гyйжэ орошобо.
Хоридой хүбyyн иигэжэ хэлэбэ: «Гарыш даа наашаа, дангинахан, би шамайе гомодхоохогyйб. Намайе муугаар бү hана, би томоотой эсэгын хyбyyнби. хоюулаа танилсажа, хуби заяагаа холбоходомнай яаха юм?» Басаганай харахада, улаан шарахан нюуртай, хурса харасатай, үндэр сэбэр хyбyyн урдань зогсожо байба. Басаган уhанhаа гаража, Хоридой хyбyyнтэй хyтэрэлдөөд, эшэгы сагаан гэртэнь ошожо, hамганиинь боложо, тэдэ хоёр хэтын жаргал эдлэжэ ажана амгалан ажаhуубад.
Хун шубуун хатаниинь Хоридой мэргэн нyхэртөө арбан нэгэн хyбyyдые тyрэбэ. Тэдэнь иимэ нэрэнyyдтэй hэн: Галзууд, Харгана, Хуасай, Хyбдyyд, Батана, Шарайд, Бодонгууд, Худай,Гушад, Сагаан, Хальбин. Нэгэ үдэр, hамганиинь оёдол хэжэ hуутараа хэлэбэ ха: «хун хубсаhыемни гаргажа yгыш даа, би yмдөөд yзэhyyлдээ. Тэрьелхээ hанабални, баряад абана бэзэш. Намайе диилэжэ ядахашни hэн гү, yгыш даа хубсаhыемни, yмдэжэ yзөөд, hөөргэнь yгэхэльби даа».
Хоридой галайнгаа зүүнтэй гартаа хоёр барюул баринхай, «yмдөөд yзэг лэ дээ, yри бэеhээ хаана ябашаха hэм даа» гэжэ hанаад, абдарайнгаа суурга тайлажа, хун хубсаhыень гаргаад yгэбэ ха. Хун хубсаhаа yмдэхэдөө, hамганиинь хун шубуун болоод, далияа заhажа байтараа, гэнтэ дyрд гээд тооноороо ниидэшэбэ. Хоридой хөө болоhон хоёр барюулаараа хоёр хүлэйнь шэлбые барижа туршабашье, алдажархиба.
Хун шубуун эхэмнай эшэгы гэрээ гурба дахин тойрожо ниидээд: «Yеын yедэ, бэеын бэедэ бy ядагты, yдэжэ, баяжажа, hайн hайхан hуугты» гэжэ юрөөл табяад, зyyн хойто зyг руу ниидэжэ ябашаhан юм гэжэ домоглон хэлсэдэг. Тэрэ гэhээр хун шубуунай хоёр хyл хара болошоhон, харин буряадууд хун шубуудай ганганалдаа дуулахадаа, газаашаа гаража, Хоридой мэргэн эсэгэмнай, хуһан модон сэргэмнай, Хори буряад гарбалнай гэжэ шyтэжэ, мyргэжэ, хойноhоонь hyеэ yргэдэг заншалтай болоhон юм.
