Togrog, Dollar, Yuan, Rubli, Won

[serdaram]

sain baitsgaana uu, hyatad uls het halah shinj temdeg ajiglagdaj bui ediin zasgaa hurguh uudnees hanshaa baga hemjeegeer changallaa. zarim sudlaachid amerikiin shahaand avtaj baigaadaa ingej bui gej tailbarlaj baina. gehdee amerikiin shahaa gol shaltgaan bish baih gej bi huvidaa uzej baina. (amerikuud dor hayaj 20%c hangalahyg shaardaad baigaa, tsaashdaa yer ni buer  moeson flexible exchange rate regime-d shiljih)-=mongold uzuuleh nuluu -ug ni ene shalihgui oesolt tiim ch soerog uer duenavchirah yosgui yum.
daanch mongold maani: hyatadhanshaa changallaa, manaid dollaryn hansh oesoh yostoigesen oilgolt huchtei tarhaj, undesgui aidas gaarsanba ene ni ginjin urval mayagaar tarhah shinj baigaatuhai olj sonsloo.uuruur helbel tugrugnii hansh dahin unaj, ene hireerinflation oesoh ni ee. (jijiglengiinhen saihan dalimoldloo gesen shig uenee nemj baina, busad ni ch gesenduuriana)-=problem=-inflation oeoh, tugrugnii hansh unah-=esreg arga hemjee=-- minii bodloor ard tumend tailbar uhuulga dutagdajbaina. mongolbank, zasgiin gazar yer ni tur zasagmaani ene tal deer medremjtei baij hohirliig bagahemjeend bailgah arga hemjeeg tun hangaltgui avchbaina. (buh anhaaral ni songuuli ruu handsan met?)- tur, zasag ene inflationd yagaad tolerant baina ve?tur zasagt maani inflation ashigtai gej uu? inflation= seigniorage. bodit oer ni bagasna. inflationihesseneer bodit zardal buurch uilverlel (ajilerhlelt) sergeh onolyn bolomj bii.- valutyn hanshny togtoltsoo. manaih managed floatingtogtoltsootoi. gevch hanshaa zohiomloor barih handlagaajiglagdaj baisan.

yer ni shuud pegged ruu shiljvelyadag bol? (p=ep*) p manai ueniin tuvshin. p*gadaadyn ueniin tuvshin. e- valutyn hansh. p* iigtogtmol gej uzyie. tegvel e uurchlugduh ni manai p iiguurchlunu. mongolyn maani inflation valutyn hasnhnaashet hamaaraltai bolj baina.- deer helsenchlen hanshaa argamjval yamar ve? jisheeni hyatad oros 2 toi. tegvel hanshny uurchlult manaiediin zasgat nuluuluh ni bagasah uu? (peg to chineaseyuan? or peg to russian rubli. could we expect fromthis peg more price -stablility in our economy?)- odoogiin manaid baigaa flexible exchange rate regimeni golchlon tom ornuudad tohiromjtoi. manaih shigjijig yaduu ornuud ihevchlen peg regime tei baidag bauugeeree credibility (to ability against inflation)olj avdag.- delhiin tuv bankuud haritsangui buye daasan baij,inflationyg todorhoi tuvshind barih amlalt huleedeg.mongol maani central bank role its independence herbaigaa yum boloo? uuruur helbel manaih shig choelooteihoervoh valutyn hanshtai ornuudyn huvid inflationygdarj baih batalgaag huchtei, biye daasan tuv bankguitsetgedeg. getel ihenhi yaduu jijig ornuudyn tuvbank mash sul, zasgaas haraat baidag.-
duegnelt.  manaih shig jijig orny huvid exchange rate regimemaani pegged baival ashigtai bus uu? hyatad hurtelpegged baij irlee. hyatad manaih shig floating systemtei boltloo udna. gol ni ted ehelj eruul saruulsanhuugiin system buerduulj baij iim systemd shiljene.getel mongolchuud bid zah zeeliin ediin zasgiin systemruu "shiljehdee" hamgiin yarvigtai gegdeh flexibleexchange rate regime iig songosnooroo aldsan yum bishbaigaa?ene bodloor sanalaa soliltsotsgooy.
hundetgev,Otgochuluu. Ch

[serdaram]

sain baitsgaana uu.hansh unasnaar mgl maani uur neg aldagdald orj bolno.(orginal sin) 1990 ond 1 dollar = 100 tug baij gejhiisverlen avch uzyie.mongol uls maani 50 dollaryn zeel ABC gedeg ulsaasavlaa. huu 0 huvi. hugatsaa 10 jil.mongol zeelee avmagtsaa tugrug ruu shiljuulne.50(D)*100(Tug/D)=5000(T)10 jil ungurch 2000 on bolloo. ene uyed tugrugiinhansh unaj 1(D)=500(Tug) bolj.Tegvel 50 Dollaryn zeeliig butsaaj tuluhiin tuld50(D)*500(T/D)=25000 tugrug heregtei boloh ni ee.ene hugatsaand herev mongold inflation tiim ch ihyavagdaagui gej uzvel, bid oeroo toelohdoo hanshnyzoeruun deer asar ih aldagdal hueleeh ni ee.(huu = 0, inflation = 0 baih uyed anh 5000 tugrugteitentseh zeel avch baisan bol bustaaj 25000 tugrugteitentseh hemjeend toeloh ni ee)gehdee inflation hangalttai ih uyed ene hanshnyaldagdal bagasah biz. soerog tal ni inflation ihbaival gadnaas urt hugatsaany hoerongo oruulalthiigdene gej hudlaa doo.----------------------------------------neg asuult:mongolchuud orosoos neft importlodog. iim uyedmongolchuud tugruguu orosyn rublitei zoriud dooguurhanshaar uyej orhivol yadag bol? (thy your neighborgedeg shig). 2-r dainy daraahi yopon, german, orchinuyeiin hyatad bugd dollaryn esreg iim arga hemjee avchhugjij irsen.davhar hyatdyn yuantai tugruguu dooguur ueneerargamjval yadag bol.(herev ene 2 ih hoershtei hiigdeh hudaldaa ihevchlendollaar hiigddeg bol -> peg to dollar, devalued)ingej uyah ni medeej dund hugatsaand(deed tal ni 6-8 jil. enenees udaad irvel currencycrisis boloh magadlal ihtei. argentinii jishee)orosyn niit gadaad hudaldaand mongoltoi hiih gadaadhudaldaa denduu oechuuhen. hyatdyn huvid buur chineedtei barag tomruuldag shil hereglej baij oljharmaar baga huvi hemjee garna.iim baihad oros, hyatad 2 jijig mongol hanshaa yaj chtogtooj baisan yostoi neg toohgui yum baigaa biz dee?ene talaar ta buhnii bodol?

[serdaram]

Сангийн яамны Санхүүгийн бодлого зохицуулалтын газрын дарга Б.Батбаяраас тодрууллаа.

Төгрөгөөр гүйлгээ хийнэ гэсэн хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэхээр ажлын хэсэг ажиллаж байгаа. Ажлын хэсгийн явц ямар байна вэ?

-Энэ талаар ажлын хэсэг гараад ажиллаж байна. Гэхдээ шийдэх, судлах асуудал олон байгаа учраас нэлээд хүндрэлтэй байгаа. Хэдий хуулинд нь Монгол улсын нутаг дэвсгэр дээр төгрөгөөр гүйлгээ хийнэ гэсэн заалт байгаа ч хэрэгжээгүй олон жил болчихсон. Саяхнаас л энэ талаар яригдаж байна. Барилга, орон сууц, сургалтын төлбөр, тэр бүү хэл машин, оффиссын барилгын түрээс гээд бүгд л ам.доллараар гүйлгээ хийдэг болохоор энэ асуудлыг шийдвэрлэхэд нэлээд өргөн далайцтай ажил явуулах шаардлагатай.

-Хүндрэл бэрхшээл олон байна уу?

-Мэдээж. Өнгөрсөн хугацаанд энэ тал дээр хяналт шалгалтын механизм байхгүй байсан. Үүнийг яаж бий болгох, ямар байгууллага, албан тушаалтан хариуцах вэ гээд бүр эхнээс нь эхэлж байна гэхэд болно. Ядаж л гүйлгээ хийгдэж байгаа валютын хэмжээг тогтоох гээд хийх ажил их байгаа.-

-Хариуцлага тооцох тал дээр ямар байх юм?
-Тэр чинь бас нэг ярвигтай асуудал байгаа. Бүх хуулин дээр хэрэв хууль зөрчсөн тохиолдолд хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг хэд дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох тухай заалт бий. Гэхдээ мөнгөний хэмжээ нь бага болохоор зарим хуулийн торгуулийн хэмжээг зайлшгүй нэмэгдүүлэх шаардлага гарах байх. 50 мянган долларын ашиг олсон хүнийг 50 мянган төгрөгөөр торгоно гэж байхгүй шүү дээ. Ингэж байж л төгрөгөөр гүйлгээ хийх хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэх болно.